Specijalizovane komore Kosova u Hagu osudile su bivšeg komandanta Oslobodilačke vojske Kosova Saljih Mustafu na 26 godina zatvora. Mustafa je proglašen krivim po tri od četiri tačke koje tereti Tužilaštvo – mučenje kao ratni zločin, proizvoljno zatvaranje i protivpravno ubijanje.

Proglašen je nevinim za okrutno postupanje. U vezi sa ovom odlukom, koja je ujedno i prva od Specijalnih komora Kosova za optužbe za ratne zločine, objavljeno je potpuno obrazloženje o kazni.

Sud je utvrdio da je KZSFRJ bio relevantan važeći zakon na Kosovu u vreme zločina koji se razmatraju.

„Komore tumače formulaciju „uzeće u obzir“ u članu 44. stav 2. Zakona jer zahtijeva da Savet pri odmjeravanju kazne uzmu u obzir kazne predviđene za zločine prema zakonu na snazi ​​na Kosovu u vrijeme počinjenja krivičnih djela koja se razmatraju, a posebno svaka kasnija blaža kazna. Međutim, Savet nije vezano za ovakva razmatranja, suprotno onome što tvrdi odbrana. S tim u vezi, Savet nalazi da je KZ SFRJ bio relevantan važeći zakon na Kosovu u vrijeme kada su počinjeni zločini koji se razmatraju” – navodi se u presudi. Sud je u odluci pojasnio visinu kazne protiv Mustafi.

“Ratni zločin protiv civilnog stanovništva” predviđa ili “zatvor od najmanje pet godina ili […] smrtnu kaznu” i da član 38 KZSFRJ pod nazivom “Zatvor” predviđa da se “zatvor više ne može duže od 15 godina“, ali da se „može izreći kazna od 20 godina za krivična djela pogodna za smrtnu kaznu“ – navodi se u presudi. Prilikom izricanja kazne, Savet je identifikovalo relevantne faktore u skladu sa članom 44. stav 5. zakona i pravilom 163. stav 1. Faktori za određivanje kazne su, prema mišljenju Suda, težina krivičnog djela i njegove posljedice, lični doprinos osuđenog krivičnom djelu, individualne okolnosti osuđenog lica kao olakšavajuće i otežavajuće, te okolnosti vezane za ovi faktori. Savet je, između ostalog, naglasilo da su značaj krivičnog djela i njegove posljedice ključni za odmjeravanje kazne. U ovom slučaju, Savet je konstatovalo da je najmanje šest osoba lišeno slobode od strane Mustafe i njegovih podređenih BIA između približno 1. aprila 1999. godine i 19. aprila 1999. godine u Zlašu. Prema navodima SSK, uhapšeni u Zlašu držani su u nehumanim i ponižavajućim uslovima pritvora i rutinski su psihički i fizički napadani.

“Držani su u štalama koje su bile prikladne samo za životinje; nisu imali posteljinu i spavali su u koritima za životinje ili na tlu – u bazenima sa vodom, sa stočnim izmetom; držani su u mraku; nisu obezbijeđene dovoljne količine hrane i vode; nije im bilo dozvoljeno da se kupaju ili presvlače; imali su samo ograničen pristup toaletu, što ih je primoralo da – obavljaju nuždu unutar štale, okrenuti jedni prema drugima; uskraćeni su im oprezni lijekovi; i onemogućava im se da međusobno komuniciraju i razgovaraju, pod prijetnjom smrću…” – ističe se u presudi.

Što se tiče ličnog doprinosa krivičnom djelu, Sud je saopćio da sud ispituje ulogu i položaj osuđenog, sredstva koja su korištena za izvršenje krivičnog djela i stepen umišljaja. Što se tiče pojedinačnih okolnosti, vijeće uzima u obzir lične okolnosti kao što su godine, zdravlje, porodična situacija, obrazovanje, ranije osuđivanosti ili karakter.

U međuvremenu, olakšavajuće okolnosti moraju biti direktno vezane za osuđenog. Prema mišljenju Suda, postojanje olakšavajućih okolnosti ne umanjuje težinu krivičnog djela, ali postaje bitno za smanjenje kazne. Otežavajuće okolnosti moraju biti vezane za krivično djelo u kojem se nalazio osuđeni ili samo lice. U presudi, veće je, između ostalog, utvrdilo da je tokom sukoba između OVK i srbijanskih snaga Mustafa bio jedini i sveukupni komandant gerilske jedinice BIA OVK do njenog rasformiranja.

U vezi sa krivičnim djelom proizvoljnog lišenja slobode, Vijeće je utvrdilo da je najmanje šest osoba uhapšeno od strane pripadnika BIA ili drugih pripadnika OVK i lišeno slobode u kompleksu u Zlaš-u bez davanja razloga ili prilike. da ospori zakonitost pritvora.
U presudi se navodi da je dokazima dokazano da je Mustafa više puta bio prisutan u zatočeničkom kompleksu u Zlašu i naredio svojim podređenima da vrate zatočenike na mjesto gdje su bili zatočeni. Shodno tome, prvostepeno vijeće je utvrdilo da je Mustafa znao za njihov pritvor i uslove pritvora. U vezi sa zločinom mučenja, sud je naglasio da su zatočenici optuženi da su špijuni, saradnici Srba, izdajnici, lopovi ili lažovi i da su držani u nehumanim i ponižavajućim uslovima, bez dovoljno vode, hrane i medicinske pomoći.

U vezi sa krivičnim djelom protivpravnog lišavanja života, Vijeće je utvrdilo da je žrtva protivpravnog lišavanja života bila gotovo mrtva kada je, kao rezultat srpske ofanzive u aprilu 1999. godine, gerilska jedinica BIA oslobodila zarobljenike, osim dvojice najteže pretučenih. U odnosu na ostale činjenične tvrdnje na kojima se zasniva krivična prijava, prvostepeno vijeće je utvrdilo da je Mustafa krivično odgovoran ličnim doprinosom kao učesnik u udruženom zločinačkom poduhvatu. Prilikom odmjeravanja kazne Mustafi, pretresno vijeće je uzelo u obzir težinu zločina i Mustafin lični doprinos zločinima.

Saljih Mustafa, poznat pod ratnim nadimkom komandant “Calji”, osuđen je 16. decembra 2022. na 26 godina zatvora pod optužbom za ratne zločine.

Prema navodima SSK-a, ovi zločini su počinjeni u zatočeničkom kompleksu u Zlašu u aprilu 1999. godine.