Na današnji dan, 12. juna, Kosovo obeležava 26 godina od Dana oslobođenja – ključnog momenta u novijoj istoriji kada su trupe NATO-a ušle na teritoriju Kosova, okončavši višemesečnu kampanju etničkog čišćenja i represije koju su sprovodile vojne i policijske snage tadašnje Savezne Republike Jugoslavije.

Odluka Alijanse da 24. marta 1999. godine započne vazdušne napade na vojne i policijske ciljeve u Srbiji i na Kosovu označila je početak operacije „Saveznička sila“ (Allied Force), koja je tokom 78 dana rezultirala sa preko 38.400 letova, uključujući 10.484 borbena naleta i ukupno 26.614 bačenih projektila.

Cilj intervencije bio je jasan: sprečiti dalje masakre i progon civila albanske nacionalnosti. Prema podacima američkog Stejt departmenta, više od 10.000 Albanaca ubijeno je i sahranjeno u masovnim grobnicama, dok je više od 500.000 bilo prinuđeno da napusti svoje domove, izazivajući ozbiljnu destabilizaciju širom regiona, posebno u Makedoniji i Albaniji.

Nakon što je Beograd 1. juna 1999. prihvatio principe G8, a 9. juna potpisao Tehničko-vojni sporazum sa NATO-om u Kumanovu, započelo je povlačenje srpskih trupa sa Kosova. Dan kasnije, 10. juna, Savet bezbednosti UN usvaja Rezoluciju 1244, koja je otvorila put međunarodnoj administraciji i prisustvu mirovnih trupa u regionu.

Nerasvetljeni atentat na komandanta Redžu – rana koja još boli

Među herojima oslobodilačkog rata ostaje neizbrisivo upisano ime komandanta Ekrem Redže, poznatog i kao “Drini”, iz Prizrena. Kao visoki komandant OVK u operativnoj zoni „Paštrik“, Redža je imao ključnu ulogu u vojno-organizacionom aspektu otpora i odbrane civilnog stanovništva na jugu Kosova tokom 1998–1999.

Njegov doprinos bio je strateški i ljudski nemerljiv – vođa sa medicinskim zvanjem koji je stajao uz narod i borce u najtežim momentima. Međutim, 8. maja 2000. godine, komandant Redža brutalno je ubijen ispred svoje kuće u Prizrenu. Uprkos proteku dve i po decenije, nalogodavci njegovog atentata nikada nisu identifikovani, a politička pozadina tog ubistva ostaje u senci, zatrpana tišinom, strahom i potencijalnim ucenama.

Njegova smrt simbolizuje ne samo gubitak jednog vojnog lidera, već i propust sistema da obezbedi pravdu za one koji su dali najviše za slobodu zemlje.

Kosovo – priča o uspehu, ali i o nepravdi

Na godišnjicu oslobođenja, ambasada Nemačke je poručila da je „Kosovo postalo priča o uspehu“ – demokratski konsolidovana zemlja, priznato međunarodno, sa stabilnim partnerstvima i napretkom na putu ka održivoj budućnosti. Uprkos tome, slučaj komandanta Rexhe podseća da istinska sloboda nije samo teritorijalna, već i pravna i institucionalna.

Od 1999. do danas, gotovo 500.000 NATO vojnika je služilo u okviru KFOR-a, čuvajući mir i pomažući u rekonstrukciji države. Njihovo prisustvo obezbedilo je uslove za povratak više od milion proteranih građana, ali i osnov za razvoj modernog kosovskog društva.

Danas, 26 godina kasnije, Kosovo stoji na raskršću prošlosti i budućnosti. Dok se slavi oslobođenje i zahvaljuje saveznicima, ne sme se zaboraviti ni žrtva onih čije istine još nisu izgovorene. Komandant Ekrem Redža, kao simbol borbe i žrtve, ostaje svetionik koji podseća da sloboda bez pravde nije potpuna.