Registracija birača iz dijaspore za prijevremene parlamentarne izbore 28. decembra ušla je u završnu fazu uz kombinaciju tehničkog haosa i rekordnog interesa. Period prijave je trajao od 26. novembra do 6. decembra 2025, preko posebne platforme diaspora.kqz-ks.org i poštanskih prijava, što je prvi put da se ovako intenzivno oslanjamo na digitalnu infrastrukturu države za ovako osjetljiv proces.

Već juče je bilo jasno da se radi o istorijskom odazivu: KQZ je zvanično potvrdio 63.997 prijava birača iz dijaspore – zaokruženo oko 64 hiljade – uz poruku da je današnji dan, 6. decembar, posljednji rok za registraciju. S obzirom na dinamiku rasta prijava u danima pred istekom roka, realno je očekivati da će do 23:59 broj registrovanih dostići ili premašiti 70 hiljada, a nisu nerealne ni projekcije do 100 hiljada birača širom svijeta – što bi ovaj ciklus učinilo najmasovnijim angažmanom dijaspore u istoriji izbora naše zemlje. (Ovo je procjena temeljena na trenutnim podacima, ne konačna cifra.)

Sistem koji je često “padao” – građani koji nisu odustajali

Iza suvoparne brojke krije se druga, manje vidljiva priča: sistem je u prvim danima često bio nefunkcionalan. Još od otvaranja perioda prijave 26. novembra korisnici su prijavljivali probleme:
– portal koji se ne učitava ili “puca” u sred procesa,
– neisporučene ili odložene verifikacione poruke,
– usporen ili blokiran pristup službenim e-mail nalozima, uključujući i račune državnih službenika.

Praksa s terena pokazuje da su mnogi građani bili primorani da pokušaju registraciju desetine puta: slanje iste dokumentacije više puta, ponavljanje prijavnog formulara, čekanje satima da bi sistem prihvatio upload ili generisao potvrdu. Dodatnu težinu svemu daje činjenica da su i ljudi iz same administracije – uključeni u praćenje procesa – imali objektivne probleme sa pristupom službenim e-mailovima i sistemima baš u kritičnom periodu od 26. novembra do 3. decembra.

Uprkos svemu, država je – uz sve mane i kašnjenja – uspjela da održi kontinuitet usluge: portal diaspora.kqz-ks.org je povremeno padao, ali nije bio trajno nedostupan; prijave su se procesuirale, iako ponekad sa ozbiljnim zakašnjenjem; komunikacija sa CIK-om i dalje je tekla, makar preko više kanala (online forma, e-mail, pošta).

Rekordan odziv i “neviđene provjere”

Ono što ovaj ciklus razlikuje od prethodnih jeste kombinacija pooštrenih provjera identiteta i istovremeno olakšanog načina prijave. CIK je insistirao na jasnim dokazima državljanstva i identiteta (lične karte, pasoši, dokazi o boravištu u inostranstvu), uz verifikaciju putem digitalnih kanala, što je već sada ocijenjeno kao najdetaljniji režim provjera do sada.

Istovremeno, umjesto isključivo papirne procedure, građanima je omogućen online proces preko jedne centralne adrese – diaspora.kqz-ks.org – uz mogućnost slanja prijava i poštom na adresu CIK-a.) I upravo ta kombinacija “strože provjere – lakši pristup” objašnjava paradoks ovog procesa:
– tehnički gledano, sistem je često bio na ivici kolapsa,
– politički i demokratski gledano, jaz između dijaspore i matice nikada nije bio manji.

Podaci CIK-a i medija već sada govore o “skoro 64 hiljade” prijava, uz jasan akcenat da se radi o biračima čija se uloga često pokazala presudnom u tijesnim izbornim trkama.

Dijaspora kao korektiv – ali i test za administraciju

Ovaj talas prijava iz dijaspore ima najmanje tri političko-institucionalne posljedice:

Prvo, dijaspora prestaje da bude simbolički dodatak izborima i postaje realan korektivni faktor. Kod prijevremenih izbora – kakvi su ovi 28. decembra – svaki mandat može zavisiti od nekoliko hiljada glasova, a dijaspora je često sklona da kazni one za koje smatra da su iznevjerili reformska obećanja.

Drugo, ovim ciklusom ogoljen je realni kapacitet državne administracije da iznese digitalne procese u realnom vremenu. Problemi sa portalima, e-mail serverima, sinhronizacijom baza i dostupnošću usluga ne pogađaju samo birače u inostranstvu – oni su test za čitav koncept e-uprave. Ako država ne može stabilno da iznese desetodnevni talas povećanog priliva zahtjeva, onda ozbiljna reforma IT infrastrukture više nije preporuka nego nužnost.

Treće, pokazalo se da građani – uprkos frustracijama – ne odustaju lako. Spremni su da pokušaju 5, 10, 20 puta da pošalju isti formular, da stoje budni do kasno u noć kako bi “uhvatili” trenutak kad sistem radi, samo da bi osigurali da njihov glas stigne do biračkog spiska. To je kapital povjerenja u demokratski proces koji institucije ne smiju da zloupotrijebe.

Šta se može očekivati do 23:59?

Na osnovu dosadašnje dinamike i javno objavljenih brojki CIK-a – 63.997 prijavljenih do kasnih sati 5. decembra i činjenice da je današnji dan posljednji rok – sasvim je realno da ukupan broj registrovanih birača iz dijaspore u ovoj rundi pređe 70 hiljada.

Da li će se približiti brojci od 100 hiljada, zavisi od dva faktora:
– sposobnosti sistema da izdrži završni pritisak bez novih padova,
– spremnosti dijaspore da u posljednjim satima odradi još jednu, posljednju rundu “refresh–upload–potvrda”.

Ako sistem ostane stabilan do 23:59, nije nerealno da izborna noć 28. decembra bude upamćena po dosad najvidljivijem pečatu dijaspore na političku mapu naše zemlje. Ako opet bude padova, biće to još jedan dokaz da je tehnički dio države ostao u prošlom vijeku, dok građani – i u zemlji i van nje – žive u digitalnoj sadašnjosti.

U svakom slučaju, jedno je već sada jasno: iza svake cifre u saopštenju CIK-a stoje konkretni ljudi, dokumenti slani u kasne noćne sate, nervozni telefonski pozivi porodici u Prištini, Peći, Prizrenu, Đakovici, Ferizaju, Mitrovici ili Gnjilanu i ne samo i osjećaj da je glas iz dijaspore možda mali – ali da u zbiru može odlučivati o pravcu kojim će ova zemlja ići naredne četiri godine.