Intervencije bez dozvola nadležnih institucija za kulturnu baštinu dovele su do otkrića arheoloških struktura u srcu Prištine – ali ni to nije zaustavilo opštinu da nastavi sa radovima.

Radovi bez dozvola – otkriće podzemnih struktura

Tokom vikenda, izvođači angažovani od strane KEDS-a započeli su bušenja na ulici Agim Ramadani radi polaganja elektroinstalacija – i to bez saglasnosti Instituta za zaštitu spomenika. Radovi su obavljeni i u nedelju, a u ponedeljak ih je zaustavio Inspektorat za kulturnu baštinu, nakon što su otkrivene strukture od arheološkog značaja.

Zaštita ignorisana, zone devastirane

Zahvaćeno područje deo je zaštićene zone — Centra istorijskog jezgra Prištine i neposredna blizina Čaršijske džamije, koja uživa trajnu institucionalnu zaštitu od 2023. godine. Iako su radovi zaustavljeni i izdat je nalog za hitno uklanjanje mehanizacije, Opština Priština nastavila je sa izvođenjem radova u ulici Ćamilj Hodža – uprkos eksplicitnoj zabrani Inspektorata.

Zakon prekršen, institucije zaobiđene

Radovi su započeti bez saglasnosti Instituta za zaštitu spomenika, što predstavlja direktno kršenje Zakona o kulturnom nasleđu. Prema zakonu, svako građenje, bušenje ili infrastrukturna intervencija u zaštićenim zonama zahteva prethodnu pisanu dozvolu nadležnih institucija. U ovom slučaju, izvođač se pravdao da nije bio svestan obaveze pribavljanja takve dozvole, dok dokumentacija Opštine ne sadrži ni jednu klauzulu koja obavezuje investitora da kontaktira organe za kulturnu baštinu.

Inspektorat reagovao, opština odbila da potpiše zapisnik

Inspektorat za kulturnu baštinu, po prijavi Instituta arheologije, odmah je izdao meru zabrane i naložio da se svi radovi hitno obustave, a mehanizacija ukloni sa terena bez oštećenja otkrivenih struktura. Međutim, predstavnik Opštine odbio je da potpiše zapisnik o obustavi. Inspektorat je slučaj predao Osnovnom tužilaštvu u Prištini.

Politički otpor i ignorisanje procedura

Direktor Direkcije za kapitalna ulaganja, Sokolj Havoli, odbio je da potpiše zapisnik o zabrani radova, a ni gradonačelnik Përparim Rama nije poštovao mere, uključujući i prethodne zabrane u projektima u zoni trga „Džordž Buš“, kod Doma omladine i sporta i drugih tačaka unutar istorijskog jezgra. U više navrata, opština je nastavila sa izvođenjem radova, iako je po zakonu obavezna da pribavi pisanu dozvolu od institucija nadležnih za zaštitu kulturne baštine.

Višestruka kršenja – trostruka obustava

Na ulici Redžep Ljuci, deo šireg projekta vrednog preko 1,3 miliona evra, radovi su tri puta obustavljani: 12. marta, 15. aprila i 29. aprila – poslednji put uz intervenciju Kosovske policije, nakon što je, prema saznanjima redakcije, sam gradonačelnik Rama ometao službenike Inspektorata. Sličan scenario dogodio se i tokom realizacije projekta „Urbano ostrvo Arbrija – Palata Mladih“, vrednog 6,5 miliona evra, gde je rad obustavljen jer zahvata deo zaštićene zone i monumentalni kompleks Palate Mladih i Sporta.

Institucionalna arogancija i pravni vakuum

Iako je nakon prve zabrane Opština podnela zahtev za dozvolu, Institut za zaštitu spomenika zatražio je dopunu dokumentacije i ukazao da projekat zadire u zone koje se ne mogu urbanistički tretirati bez prethodne arheološke procene. Opština nije dostavila traženu dokumentaciju. U međuvremenu, radovi su nastavljeni mimo saglasnosti, na teritoriji za koju se zna da je bogata kulturnim slojevima.

Ovo nije izolovan slučaj, već obrazac institucionalnog ignorisanja zakona u službi investicionog pritiska. Po svemu sudeći, opštinske vlasti svesno ulaze u konflikt sa važećim zakonodavstvom i nadležnim institucijama – ostavljajući prostor tužilaštvu i sudovima da utvrde odgovornost, ali i hitno obavezujuće mere kako bi se zaštitilo ono što je ostalo od istorijske matrice glavnog grada.