Island bi već u avgustu mogao održati referendum o nastavku pregovora o članstvu u Evropskoj uniji, što predstavlja ubrzanje u odnosu na prvobitni plan da se izjašnjavanje građana održi do 2027. godine, prenose medijski izvori pozivajući se na dva izvora medija Politico upoznata sa pripremama.

Prema pisanju medija, odluka o ubrzanju dolazi u trenutku kada politika proširenja Evropske unije ponovo dobija na značaju, dok se geopolitičke okolnosti ubrzano mijenjaju.

Geopolitički kontekst i bezbjednosni motivi

Ubrzanje islandskog referenduma dešava se nakon odluke Vašingtona da uvede carine Islandu, kao i nakon izjava američkog predsjednika Donalda Trampa o mogućoj aneksiji Grenlanda. Dodatnu pažnju izazvala je izjava Bilija Longa, Trampovog kandidata za ambasadora SAD na Islandu, koji je rekao da bi Island mogao postati „52. savezna država SAD“.

Jedan zvaničnik Evropske unije, upoznat sa situacijom, naveo je da je činjenica da je Island više puta pomenut u Trampovom govoru na Svjetskom ekonomskom forumu u Davosu „sigurno usmjerila pažnju“ na poziciju ove države u sjevernom Atlantiku.

Komesar za proširenje Marta Kos, koja se nedavno u Briselu sastala sa islandskom ministarkom spoljnih poslova Torgerdur Katrin Gunarsdotir, izjavila je da se „razgovor o proširenju pomjera ka bezbjednosti, pripadanju i očuvanju sposobnosti djelovanja u svijetu konkurentskih sfera uticaja“.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen sastala se u Briselu sa islandskom premijerkom Kristrun Frostadotir i tom prilikom ocijenila da partnerstvo sa Islandom „nudi stabilnost i predvidivost u nestabilnom svijetu“, navodi se prema medijskim izvorima.

Od finansijske krize do zamrzavanja pregovora

Island je podnio zahtjev za članstvo 2009. godine, tokom finansijske krize kada su propale tri najveće komercijalne banke u zemlji. Pregovori su zamrznuti u decembru 2013. godine, nakon oporavka ekonomije i rastućih sumnji u stabilnost evrozone.

U martu 2015. godine Rejkjavik je formalno zatražio da se više ne smatra kandidatom za članstvo.

Danas je bezbjednosni aspekt u prvom planu. Island nema sopstvenu vojsku i oslanja se na članstvo u Sjevernoatlantskom savezu, kao i na bilateralni sporazum sa Sjedinjenim Američkim Državama iz 1951. godine. Prema posljednjim istraživanjima javnog mnjenja, podrška članstvu raste, prije svega zbog bezbjednosnih i geopolitičkih razloga.

Ribarstvo kao ključno pitanje

Najveća prepreka i dalje su ribolovna prava, strateška grana islandske ekonomije.

„Na kraju se sve svodi na ribu, to je uvijek bilo pitanje“, naveo je jedan zvaničnik Evropske unije prema medijskim izvorima.

Tokom prethodnih pregovora postojale su tenzije između Islanda i Ujedinjenog Kraljevstva oko količine skuše koju su lovili islandski brodovi, što je dovelo do prijetnji trgovinskim sankcijama. Nakon izlaska Ujedinjenog Kraljevstva iz Evropske unije, taj faktor više nema isti institucionalni značaj unutar Unije.

Koliko bi pregovori trajali

Prije zamrzavanja pregovora Island je zatvorio 11 od ukupno 33 pregovaračka poglavlja. Kao članica Evropskog ekonomskog prostora i Šengenskog prostora, država već primjenjuje značajan dio zakonodavstva Evropske unije.

Jedan zvaničnik Evropske unije ocijenio je da „na papiru to ne bi bilo previše teško; moglo bi potrajati čak i samo godinu dana“, ali su izvori na Islandu upozorili da bi takav rok bio preambiciozan.

Ukoliko referendum u avgustu bude pozitivan, slijedio bi nastavak pregovora, a nakon njihovog eventualnog završetka morao bi se održati još jedan referendum o konačnom pristupanju.

Za razliku od drugih kandidata, Island – koji ima peti najveći bruto domaći proizvod po glavi stanovnika u svijetu – ne pristupa Uniji primarno iz ekonomskih razloga, već zbog bezbjednosnih i geopolitičkih motiva.

Ishod mogućeg avgustovskog referenduma mogao bi predstavljati prekretnicu ne samo za Island, već i za širu politiku proširenja Evropske unije.