KOSOVONajnovijeTop Vijesti

Krivica, mržnja i registarske tablice u podeljenom gradu na Kosovu

05.09.2022, Severna Mitrovica, Kosovo

Autor: Andrew Higgins, / NYT

Prevod i adaptacija: Berzat Berzati, /Kosova.info

Tenzije između etničkih Albanaca i etničkih Srba rasplamsale su se posljednjih mjeseci, podstaknute birokratskim sporom oko oznaka vozila, što svjedoči o toksičnoj politici identiteta u regionu.

U nadi da će ublažiti zlu krv koja teče sa obe strane reke koja deli njihov grad(Mirovicu) na severu Kosova, umetnici etnički Srbi i etnički Albanci udružili su snage da naslikaju vesele murale preko uvredljivih grafita iscrtanih na betonskim stubovima glavnog mosta.

Vulgarne uvrede Albancima na severnoj, većinski etničkim Srbima naseljenoj strani reke i antisrpske psovke na južnoj, uglavnom većinski naseljenoj etničkim Albancima strani, nestale su ispod jarkog cveća i umetničkih dela.

Vesela preobrazba preživjela je samo nekoliko sedmica. Most, koji danonoćno čuvaju policajci iz Italije, sada je ponovo išaran etničkim uvredama na obe obale reke Ibar, svedočanstvo o toksičnoj politici identiteta koja muči Kosovo i koja je sve više prerasla u nasilje poslednjih meseci.

Prilikom posete mostu u Mitrovici prošle nedelje, Milan Dobrić, etnički Srbini aktivista koji je pomogao u organizaciji projekta murala, sa očajem je gledao na narušavanje njegovih ruku dela.

Srpski i albanski umetnici „moraju da se druže jedni sa drugima i sklapaju prijateljstva na drugoj strani reke“.

Ali, rekao je, “ništa nismo promijenili u velikoj slici.”

Mnogi ljudi u Mitrovici, bilo Srbi na severnoj obali reke ili Albanci na južnoj, „uvek će se mrzeti i kriviti jedni druge“, dodao je Dobrić.

Glavni most na reci Ibar u Mitrovici, gde su umetnici etnički Srbi i etnički Albanci udružili snage da bi naslikali vesele murale preko uvredljivih grafita. Armend Nimani za The New York Times

Kosovo, oslobođeno srpske kontrole NATO bombardovanjem 1999. godine, bilo je u relativnom miru više od dve decenije. Nasilni etnički animozitet zbog kojeg su stotine hiljada etničkih Albanaca bježali da spasu svoje živote kada je Srbija vladala Kosovom, a potom mnoge Srbe ostavila pod osvetničkim napadima nakon NATO bombardovanja 1999. godine, uglavnom je splasnuo.

Etnički Albanci mogu da pređu preko mosta u Severnu Mitrovicu, a etnički Srbi mogu da pređu na drugu stranu bez da budu pretučeni, iako malo ko to čini. Obični ljudi, kada su u interakciji preko etničkih linija, uglavnom se slažu.

Ali temeljne tenzije, ukorenjene u sporovima oko statusa Kosova, koje se proglasilo nezavisnom državom 2008. godine, ali za koje Srbija insistira da je i dalje deo njene teritorije, izbijaju na površinu, posebno na severu.

U Severnoj Mitrovici, sumornoj enklavi koju kontrolišu Srbi, uništenoj nestankom struje, organizovanim kriminalom i dubokim slutnjama o budućnosti, iskrzane srpske zastave vijore se sa stubova rasvete, a murali vrište prkoseći pravu Kosova da postoji kao posebna država. “Nema predaje!” zavetuju se.

Srbija insistira da je Kosovo i dalje deo njene teritorije. Armend Nimani za The New York Times

Bolnice, škole i mnoge apoteke u gradu finansira i kontroliše vlada u Beogradu, glavni grad Srbije. Sve prodavnice uzimaju srpske dinare, dok ostatak Kosova koristi evro. Severna Mitrovica struju dobija sa Kosova, ali godinama ne plaća račune.

Kosovo upravlja gradskom policijom i sudovima, čak i na severnoj strani, iako mračne grupe za samoodbranu koje finansira Srbija i dalje igraju preteću, iako uglavnom skrivenu, ulogu. Trotoari oko sjevernog dijela grada su šablonizirani s porukom jedne od ovih grupa, Sjeverne brigade: „Ne brinite. Tu smo.”

„Oni žele državu u državi“, požalio se Aljbin Kurti, premijer Kosova, koga mnogi na severu preziru kao albanskog nacionalistu koji je želeo da protera srpsku manjinu iz njegove zemlje.

„Njihova podrška se smanjuje, ali se radikalizuju“, dodao je Kurti u intervjuu, navodeći nedavni skok tenzija koji je krajem jula doveo do protesta i pucnjave.

Neposredni okidač je bio tajanstveni spor oko registarskih tablica automobila, koji je počeo kada je Vlada gospodina Kurtija u Prištini, glavnom gradu zemlje za koju većina Srba kaže da ne postoji, naredila da sva vozila imaju registarske tablice Republike Kosovo i odbacila one koje je izdala Srbija.

Srbija insistira da je Kosovo i dalje deo njene teritorije. Armend Nimani za The New York Times

Pravila su prvobitno trebalo da stupe na snagu 1. avgusta, ali su odložena za mesec dana nakon što su etnički Srbi, neki od njih naoružani, postavili barikade, oglasili sirene za vazdušni napad i počeli da ispaljuju hice upozorenja duž severne granice Kosova sa Srbijom.

Da se to ne bi ponovilo 1. septembra, novog datuma početka naredbe, vlasti u Prištini dale su stanovnicima sa srpskim tablicama dva meseca da preregistruju svoje automobile pre nego što policija počne da zaplenjuje vozila koja ne ispunjavaju uslove.

Milan Radojević, etnički Srbin gradonačelnik Severne Mitrovice, koja ima i sopstvenu samoupravu koju finansira Vlada Srbije u Beogradu uprkos tome što je deo Kosova i upravlja se odvojeno od ostatka grada s druge strane reke, rekao je: „Mi želimo izbjeći nevolje, ali moramo braniti svoj način života i identitet.”

Odustajanje od automobilskih tablica koje izdaje Srbija, dodao je, značilo bi napuštanje toga i “nijedan Srbin nikada neće prihvatiti Kosovo kao nezavisnu zemlju”.

Njegovo lično vozilo, koje ima kosovske tablice, dodao je, dolazi sa njegovim poslom, tako da ne znači spremnost da odustane od Srbije.

Sporazum između Kosova i Srbije iz 2013. godine obećao je opštinama sa većinskim srpskim stanovništvom mjeru samouprave kroz uspostavljanje loše definisanog upravljačkog tijela koje pokriva Sjevernu Mitrovicu i devet drugih uglavnom većinski srpskih gradova.

Reka Ibar odvaja jug Mitrovice, većinski etnički albanski, od severa koji je uglavnom etnički Srbi. Armend Nimani za The New York Times

Ali, dozvoliti to, rekao je gospodin Kurti, premijer, “upropastilo bi našu zemlju” kopiranjem primjera Bosne, gdje je samoupravna etnička srpska enklava, Republika Srpska, osakatila centralnu vlast.

„Žele da nas pretvore u propalu državu“, rekao je.

Oružani sukob na granici krajem jula, iako kratkotrajan, razbio je godine rada na podsticanju mirnog suživota.

„Bilo je stvarno, zaista ozbiljno“, rekao je Miodrag Milićević, izvršni direktor Aktiva, mitrovačke organizacije koja podstiče etničke Srbe da se angažuju na Kosovu.

“Ljudi su tek počeli živjeti normalnim životom ili su se pretvarali da žive normalnim životom.”

Gospodin Kurti je odbacio čitav bijes oko registarskih tablica kao neopravdano pitanje koje su pokrenuli političari u Beogradu i srpskim enklavama na Kosovu kako bi prikupili podršku svoje nacionalističke baze. Ogromna većina etničkih Srba na Kosovu, dodao je on, već ima lične karte koje je izdala njegova vlada(Kosova), pa čemu onda tolika gužva oko automobilskih tablica?

Na nedavnom sastanku sa Aleksandrom Vučićem, predsednikom Srbije, gospodin Kurti mu je rekao:

„Ovo je ludo. Mi smo lideri. Trebalo bi da razgovaramo o velikim temama, a ne o registarskim tablicama.”

Dvojica lidera, pod pritiskom Evropske unije i Sjedinjenih Država da obuzdaju tenzije, prošlog mjeseca su riješili dugogodišnji spor oko ličnih dokumenata, ali nisu postigli napredak u vezi s automobilskim tablicama.

Činiti to naizgled trivijalno pitanje tako nerešivim, prema Milošu Milovanoviću, programskom direktoru Nove društvene inicijative, istraživačke grupe u Mitrovici, „problem identiteta“ koji je ostao nerešen otkako je NATO slomio srpsku vlast na Kosovu 1999. „Sukob je još uvijek svjež jer se sukob nikada nije završio”, dodao je.

Mural srpskih vojnika pod srpskom zastavom u Mitrovici, sa sloganom “Ova zemlja je vredna umiranja.” Zasluge…Armend Nimani za The New York Times

Igor Simić, zamenik šefa Srpske liste, dominantne političke snage na severu, koja prima naređenja iz Beograda, optužio je gospodina Kurtija da se igra vatrom pokušavajući da natera etničke Srbe da prigrle njegovu zemlju i slanjem teško naoružanih policijskih jedinica da se suprotstavi etničkim Srbima za koje se sumnja da su učestvovali u organizovanom kriminalu.

Čak i umereni etnički Srbi koji su kritični prema partijskoj kontroli gospodina Simića, koji je pod kontrolom Beograda, izražavaju gnev zbog onoga što vide kao podmukli manevar Prištine da ih primora da se identifikuju kao Kosovari i suštinski priznaju Kosovo kao državu tako što će staviti nove tablice na svoja kola.

“Živimo ovdje i nećemo odustati. Mi nismo kosovski Srbi nego Srbi”, rekao je Igor Simić, zamenik predsednika Srpske liste, dominantne političke snage na severu. Armend Nimani za The New York Times

“Živimo ovdje i nećemo odustati. Mi nismo kosovski Srbi nego Srbi. Mi smo ono što jesmo i ne želimo da budemo nešto drugo. To je jednostavno. Nisam spreman da promijenim svoj identitet”, rekao je gospodin Simić u intervjuu. Armend Nimani za The New York Times

Marko Jakšić, bivši gradski odbornik u Severnoj Mitrovici koji je odustao od politike nakon ubistva glavnog opozicionog lidera srpske zajednice 2018. godine, radi na jugu grada, ima kosovsku ličnu kartu i kaže da se dobro slaže sa svojim albanskim kolegama. Ali on i dalje negoduje što je primoran da javno izjavi svoju odanost Kosovu kao državi.

“Niko ne može vidjeti vašu ličnu kartu u džepu, ali svi vide šta imate u autu. Poslednja veza koju imamo sa Srbijom su naše automobilske tablice”, rekao je on. Cilj je, dodao je, „da nas natera da odemo“, baš kao što je Srbija 1990-ih naterala etničke Albance da pobegnu.

Ali za razliku od tada, kada je Srbija imala monopol na dozvoljeno nasilje kroz kontrolu policijskih i vojnih snaga na Kosovu, nijedna zajednica danas nema punu kontrolu nad oružjem, od kojih je najmoćnije u rukama vojnika iz Sjedinjenih Država i drugih Zemlje NATO-a uključene u međunarodne mirovne snage poznate kao KFOR.

Američki vojnici stajali su ove nedelje na straži pored dva blindirana hamvija na putu iz Mitrovice. Armend Nimani za The New York Times

Na putu od Mitrovice do granice gde su sukobi izbili krajem jula, mala grupa američkih vojnika stajala je ove nedelje na straži pored dva oklopna Hamvija, podsećajući sve gde je konačna moć.

Tatjana Lazarević, direktorka KoSSev-a, nezavisnog medija koji se često sukobljavao sa političkom elitom u Mitrovici pod kontrolom Beograda, rekla je da su tenzije izazvale neprijatna sećanja na 1990-te.

“Barikade, retorika, ljutnja. Sve sam to gledala 30 godina. Ovdje se zapravo ništa ne mijenja”, rekla je.

Andrew Higgins je šef biroa za istočnu i centralnu Evropu sa sjedištem u Varšavi. Prethodno je bio dopisnik i šef biroa u Moskvi za The Times, bio je u timu koji je 2017. dobio Pulitzerovu nagradu za međunarodno izvještavanje, i vodio je tim koji je osvojio istu nagradu 1999. dok je bio šef moskovskog biroa za The Wall Street Journal.

Pokazati više
escort mersin - izmir escort